Faik Altıntaş- Kalça ve Diz Ağrıları

Kalça ve Diz ağrıları

Kalça ve diz ağrılarının en büyük nedeni eklemlerde gelişen kireçlenmelerdir. Kireçlenme eklem yüzeyini kaplayan kıkırdakta olur. Hastalık bir kemik hastalığı değildir. Bir kemik erimesi değildir eklem kıkırdağı aşınmasıdır. Artroz yada artrit  adı verilir. Eklem kıkırdağı aşınmasının çok çeşitli sebepleri vardır. Romatizma, iltihabi hastalıklar, çocuklukta gelişen eklem hastalıkları, kalça ekleminin yarı çıkığı yada eklemlerin yaşlanmaya ve kiloya  bağlı aşınması bunlardan bazılarıdır. 100’ den fazla artrit nedeni vardır. Sıklıkla oluşan, kıkırdağın genetik yapısına bağlı yaşla gelişen artrittir. Kilo,  eklem  yaralanması, fazla kullanım (çok yürüme, çok bisiklet kullanma) artrit gelişmesini tetikler. Artrit sıklıkla diz ve kalça gibi yük taşıyan eklemlerde oluşur.

Osteoartrit gelişince parlak mavimtrak renkli olan eklem kıkırdağı kirli gri renk alır düzgün yüzeyi kaybolur yırtılır ve küçük parçalar koparak eklem aralığına düşerler.

Ağrı, hareket kısıtlılığı ve eklemde şişlik oluşmasına neden olurlar.Hastanın şikayetleri olduğunda Dr. Muayenesi ve çekilen grafilerle tanı konur. MR ancak eklem içinde meniscüs yırtığı, yumuşak doku şişliği, kitle yada grafilerde izah edilemeyen ağrı olduğunda çekilmelidir. Kan tahlili ancak romatizmal hastalıklar düşünülüyorsa yapılmalıdır. Tedavinin amacı ağrıyı dindirmek ve artrit gelişen eklemin fonksiyonlarını kazanmaktır. Hastanın ağrısız yürümesini merdiven inip çıkmasını sağlamaktır.

Eklem kıkırdağının hasarına bağlı olarak aspirin , parasetamol ve  non steroid ödem çözücü gibi çeşitli ilaçlar, fizyoterapi (eklem çevresi adeleleri germe , kuvvetlendirme), buz takibi, eklem kıkırdağının aşınmasını geciktiren glukosamin ve benzeri destekler, gerektiğinde eklem içi enjeksiyonlar (kortizon yada 3 kez ardı ardına yapılan viskosüplemantasyon) ameliyat öncesi tedaviler olarak yapılmalıdır.

Bazen şiş ve çok ağrılı durumlarda koltuk değneği  ve dizlik gibi destekleri kullanmak gerekebilir. Ameliyatsız tedavilerden fayda görmeyen hastalara ameliyat gerekir.

Cerrahi tedavi olarak artroskopik olarak (kapalı yöntemle) eklemin yıkanması, temizlenmesi, yırtık menisküslerin ameliyatı yapılabilinir. Eklemin temizlenmesi, yıkanması yada menisküs ameliyatları tahmin edilebileceği gibi eklem kıkırdağında olan aşınmayı, incelmeyi harabiyeti tedavi etmez. Yeni kıkırdak yapmaz. Sadece geçici iyilik sağlar. Geçici iyilik süresi hastadan hastaya değişkenlik görterir. Bazı hastalar birkaç sene ağrısız yaşayabildikleri halda bazıları hiç fayda görmez. Bugün için artritin kesin tedavisi mümkün değildir. Her türlü tedaviye, zayıflamaya rağmen artrit yavaş hızla da olsa ilerler. Ağrı ve hareket kısıtlılığı artınca protez ameliyatı gerekir.

PROTEZ

Eklem kıkırdağı tamamen aşındığında protez ameliyatı yapılmalıdır. Kireçlenmiş hasar görmüş bir eklemin suni eklemle değiştirilmesine protez denir.Günümüzde protez ameliyatı korkulacak bir ameliyat değildir. Bir saatte bitirilen hastayı ağrıdan kurtaran hemen ertesi gün yürümesine izin veren bir ameliyattır. Günümüzde uzun ömürlü (20 seneden fazla) protezler vardır. Protezler çok çeşitlidir. Sadece eklem kıkırdağının hasarlı olduğu yerlerin değiştirilebileceği küçük protezler vardır. Bunlara yüzey değiştirme protezi adı verilir.  Hastaların şikayetlerini iyice dinlemeli ve iyi muayenesi sonrası çekilen grafi ve gerekiyorsa MR sonucuna göre ameliyat planlaması yapmak gerekir.

Biz protez ameliyatı yapmaya karar verdiğimiz hastalara genel yada spinal , epidural anestezi altında bozulan eklem kıkırdağını çıkartıyor, elimizdeki çeşitli boylardaki protezlerden uygun olanı hastaya uyguluyoruz. Harabolan kıkırdağı çıkartırken sonradan yerleştireceğimiz proteze uygun kesiler yapıyor, açıları ölçüyor, hatasız ameliyat yapmaya gayret ediyoruz.

Protezi doğru açılarda yerleştirmek için bazen ameliyat sırasında navigasyon sistemini kullanıyoruz. Sonuçta elimizdeki protezlerden hastaya en uygun olanı yerleştiriyoruz.

Kişiye Özel Protez

Artık hastaya özel protez yerleştirmek mümkün. Bunun için ameliyattan 6 hafta önce hastanın boy grafisini  ve dizin MR’ını çekerek Amerika’daki merkeze gönderiyoruz. Bu merkezde bir kere kullanımlık hastaya özel protez takma sistemi üretiliyor ve bu sistemi kullanarak hem hastaya özel protez uygulayıp daha az kan kaybı  , daha düşük enfeksiyon riski ile, ameliyat süresini kısaltabiliyor daha hızlı iyileşme sağlıyoruz.

Hastalar total kalça yada total diz protezi ameliyatı sonrası ilk gün ayağa kalkabilir ve yürümeye başlayabilir. İlk yürüyüşte yürüteç yada çift koltuk değneği ile yürümek gerekir. Hem ameliyat sonucu dokuların iyileşme ağrısı hemde eklem çevresi adelelerinizin hareketsizlik sonucu zayıflamış olması nedeniyle destekle yürümeniz tavsiye edilir.  Ağrı bazen birkaç hafta sürebilir. İyileşmenin hızlı olması hastanın normal yaşantısına dönebilmesi için egzersiz ve fizyoterapi gerekir. Doktorunuzun verdiği egzersizleri yeterince yapamazsanız fizik tedavi ve rehabilitasyon zorunlu olur. Egzersiz programı her hastaya göre değişkenlik gösterebilir. Ameliyat sonrası hastalar normal yaşantılarına dönerek yürüyüş, koşma, dans, yüzme, golf gibi aktiviteleri yapabileceklerdir. Bazı özel protezlerle tenis ve dağcılık gibi sporları yapabileceklerdir.

Protez ameliyatları her 20 kişiden 19 unda başarılı sonuç vermekte 1 kişide ise komplikasyon gelişmektedir. Bu komplikasyonlardan en önemlisi enfeksiyon gelişmesidir. Enfeksiyon dışında protez uygulanırken kırık, uygulama sonrası çıkık, toplar damar tıkanıklığı ve akciğer embolisi, ameliyat sırasında sinir yaralanmaları olabilir. Bu olasıkların tümü % 5 oranındadır ve tedavisi mümkündür. Uzun süre sonunda protezde gevşeme olabilir.  Böyle bir durumda protez çıkartılıp yeni bir protez uygulaması gerekir. Kalça ve diz protezi ameliyatı geçen yüzyılın ikinci yarısında ’maliyet-etkinlik’ açısından hastalara en yararlı ameliyat olduğu tesbit edilmiştir.

Özetle hastaya özel protez ameliyatı ve anestezi süresini kısaltır, daha az kan kaybı, daha düşük enfeksiyon riski sonucunda daha hızlı iyileşme sağlar. Kemiğe daha az zarar vererek protezin doğru açıda yerleştirilmesini sağlar.